Yabancı Yatırımcılar İçin Türkiye’de Şirket Kuruluşu: Hukuki ve Vergisel Çerçeve

Blog

1. Kısa Cevap

Türkiye’de şirket kuruluşu yalnızca bir tescil işlemi olarak görülmemelidir. Yabancı yatırımcı açısından kuruluş; şirketi kimin yöneteceğini, banka hesabının nasıl açılacağını, hangi faaliyetlerin yürütülebileceğini, vergi ve muhasebe yükümlülüklerinin nasıl işleyeceğini ve ileride yatırım ya da çıkış adımlarının nasıl kurulacağını belirler.

Bu nedenle hukuki inceleme ticaret sicili başvurusundan önce başlamalıdır. Şirket türü, ortaklık yapısı, yönetim yetkisi, adres, vergi açılışı, banka dosyası ve belge zinciri tek bir pazar giriş dosyası olarak tasarlanmalıdır.

2. Forma Değil İş Modeline Başlayın

Türkiye’de şirket kuruluşu çoğu zaman bir ticaret sicili işlemi gibi anlatılır. Yabancı yatırımcı açısından ise bu işlem daha doğru şekilde pazar giriş dosyası olarak görülmelidir. Ticaret sicili tescili dosyanın yalnızca bir parçasıdır.

Yatırımcının ayrıca iş modeline, gelir akışına, yönetim yetkisine, banka hesabı açılışına, vergi uyumuna ve ilerideki çıkış ya da pay devri planına uygun bir yapı kurması gerekir.

Sadece “tescil olsun” mantığıyla kurulan şirketlerde faaliyet alanı dar kalabilir, müdür yetkisi bankacılık işlemlerine uymayabilir, adres gerçek faaliyetle örtüşmeyebilir veya ortaklık yapısı ileride pay devrini zorlaştırabilir.

3. Limited Şirket mi Anonim Şirket mi?

Yabancı gerçek kişiler Türk şirketlerinde pay sahibi olabilir. Yabancı tüzel kişiler de usulüne uygun hazırlanmış ve gerektiğinde apostilli/konsolosluk onaylı şirket evrakı ve temsil belgeleriyle Türkiye’de şirket kurabilir veya mevcut bir şirkete ortak olabilir.

Dosyanın kapsamı kurucunun bireysel yatırımcı mı, yabancı şirket mi, grup şirketi mi, uzaktan vekaletnameyle hareket eden kişi mi olduğuna göre değişir. Tüzel kişi ortaklarda faaliyet belgesi, karar, imza yetkisi, temsil zinciri, apostil veya konsolosluk onayı ve yeminli tercüme gerekebilir.

Bazı faaliyet alanları lisans, izin veya düzenleyici kurum kontrolü gerektirebilir. Şirket geniş amaçla kurulabilir; ancak düzenlenen sektörlerde fiilen çalışmak için tescil sonrası ek izinler gerekebilir.

4. Sermaye Hukuken Yeterli ve Ticari Olarak İnandırıcı Olmalıdır

1 Ocak 2024 itibarıyla limited şirketler için asgari sermaye 50.000 TL, anonim şirketler için asgari sermaye 250.000 TL’dir. Kayıtlı sermaye sistemini kullanan anonim şirketlerde eşik daha yüksektir. Ancak kanuni asgari tutar, her dosyada ticari olarak yeterli sermaye anlamına gelmez.

Yabancı yatırımcı bakımından sermaye; banka uyumu, faaliyet izni, ithalat, personel, kira, muhasebe ve ilerideki çalışma izni veya ikamet planı ile birlikte düşünülmelidir. Şirket çok düşük sermayeyle kurulursa ticaret sicili işlemi yapılabilir; fakat banka hesabı, tedarikçi güveni, vergi incelemesi veya yabancı kurucunun Türkiye’deki statüsü bakımından dosya zayıf görünebilir.

Bu nedenle sermaye yalnızca “asgari tutarı karşılıyor mu” diye değil, şirketin açıklanan iş modeliyle uyumlu mu diye incelenmelidir. Hizmet şirketi, ithalat şirketi, e-ticaret şirketi, danışmanlık şirketi veya üretim planı aynı sermaye ihtiyacına sahip değildir.

5. Yabancı Ortak Belgeleri

Yabancı gerçek kişi ortaklar genellikle pasaport, vergi numarası, adres ve iletişim bilgileriyle sürece başlar. Kurucu Türkiye’de bulunmayacaksa vekaletname ayrıca hazırlanır. Belgelerde isim, doğum tarihi, pasaport numarası ve adres bilgisinin MERSİS, ticaret sicili, noter ve banka dosyasında tutarlı görünmesi gerekir.

Yabancı tüzel kişi ortaklarda dosya daha ayrıntılıdır. Şirket kuruluş belgesi, faaliyet belgesi, ortaklık veya yönetim kurulu kararı, imza yetkisi belgesi, temsilci bilgileri, apostil ya da konsolosluk onayı ve yeminli tercümeler gerekebilir. Temsil zinciri açık kurulmazsa Türkiye’de kimin şirket adına hareket ettiği anlaşılamaz.

Belgelerin yalnızca yabancı ülkede geçerli olması yeterli olmayabilir. Türk makamının belgeyi hangi işlem için istediği, belgenin güncelliği, tercüme dili ve onay şekli kuruluş takvimini doğrudan etkiler.

6. Uzaktan Şirket Kuruluşu ve Vekaletname

Yabancı kurucular çoğu zaman Türkiye’ye gelmeden şirket kurmak ister. Bu mümkündür; ancak uzaktan kuruluş dosyasında vekaletname kapsamı, belge onayları, tercümeler ve imza yetkisi baştan doğru hazırlanmalıdır.

Vekaletname şirket kuruluşu, ticaret sicili işlemleri, vergi numarası, noter işlemleri, banka hesabı, imza beyannamesi ve gerektiğinde muhasebe kayıtları için yeterli yetkiyi içermelidir. Çok dar vekaletname işlem sırasında yeni belge ihtiyacı doğurabilir; aşırı geniş vekaletname ise gereksiz temsil riski yaratabilir.

Uzaktan kuruluşta pratik sorun çoğu zaman tek belgenin eksikliği değil, belgelerin farklı makamlar için farklı formatta istenmesidir. Noter, ticaret sicili, vergi dairesi ve banka aynı belgeye farklı açıdan bakabilir. Bu nedenle vekaletname ve yabancı belgeler yalnızca kuruluş günü için değil, kuruluş sonrası ilk işlemler için de kontrol edilmelidir.

7. Ana Sözleşme ve Temsil Yetkisi

Ana sözleşme şirketin hukuki omurgasıdır. Faaliyet konusu, sermaye, ortaklık yapısı, pay devri, müdür veya yönetim kurulu yetkisi, temsil şekli ve karar alma düzeni şirketin daha sonra nasıl yönetileceğini belirler.

Yabancı yatırımcılar için standart metin her zaman yeterli değildir. Şirket ithalat yapacaksa, lisanslı faaliyet yürütecekse, yerel ortak alacaksa, dış yatırımcı kabul edecekse veya ileride pay devri planlıyorsa ana sözleşme ve temsil düzeni buna göre düşünülmelidir.

Temsil yetkisi özellikle önemlidir. Şirketi tek müdür mü, birden fazla müdür mü, müşterek imza mı yoksa belirli işlemler için sınırlı yetki mi temsil edecek? Banka ödemeleri, sözleşmeler, istihdam, kira ve vergi yazışmaları bu sorudan etkilenir. Yanlış temsil düzeni şirket kurulduktan hemen sonra tadil ihtiyacı doğurabilir.

8. MERSİS, Ticaret Sicili ve Tüzel Kişilik

Kuruluş dosyası MERSİS ve ilgili ticaret sicili uygulaması üzerinden hazırlanır. Şirket tüzel kişiliği ticaret siciline tescille doğar. Tescilden önceki taslaklar, rezervasyonlar veya hazırlık belgeleri tek başına şirketin faaliyete hazır olduğu anlamına gelmez.

Ticaret sicili aşamasında ana sözleşme, kurucu bilgileri, sermaye, adres, faaliyet konusu, temsil yetkisi ve gerekli yabancı belgeler birlikte değerlendirilir. Dosyada eksik veya çelişkili bilgi varsa kuruluş gecikebilir ya da düzeltme istenebilir.

Yabancı kurucular bakımından tescil sonrası kayıtların da kontrol edilmesi gerekir. Sicil gazetesi, imza yetkisi, vergi kaydı ve şirket belgeleri bankaya, muhasebeciye, sözleşme taraflarına ve gerektiğinde göç makamlarına sunulabilecek açıklıkta olmalıdır.

9. Tescilli Adres, Sanal Ofis ve Vergi Dairesi Gerçeği

Her Türk şirketinin tescilli adresi bulunmalıdır. Sanal ofis bazı iş modellerinde kullanılabilir; ancak her faaliyet için otomatik olarak uygun kabul edilmemelidir. Banka, vergi dairesi, müşteri sözleşmeleri, lisans başvuruları veya denetim ihtimali adresin gerçek kullanımını önemli hale getirebilir.

Yabancı yatırımcı, adres seçimini yalnızca düşük maliyetli bir kuruluş unsuru gibi görmemelidir. Şirketin faaliyet konusu, çalışan ihtiyacı, depo veya mağaza kullanımı, fatura düzeni ve resmi tebligatların alınması adres kararını etkiler.

Adres yanlış seçilirse şirket kurulabilir; fakat banka hesabı, vergi yoklaması, faaliyet izni veya müşteri güveni aşamasında sorun yaşayabilir. Bu nedenle adres kuruluş dosyasının ticari gerçekliğiyle birlikte değerlendirilmelidir.

10. Vergi Kaydı, SMMM ve Elektronik Sistemler

Tescilden sonra şirketin vergi kaydı, muhasebe düzeni ve elektronik sistemleri hızlı şekilde kurulmalıdır. SMMM ile çalışma, defterler, e-tebligat, e-fatura veya e-arşiv gereklilikleri, vergi dairesi yoklaması ve beyan yükümlülükleri şirketin günlük faaliyete geçebilmesi için önemlidir.

Şirket kurulduktan sonra “henüz faaliyet yok” düşüncesi tüm yükümlülükleri ortadan kaldırmaz. Vergi beyanları, muhasebe kayıtları, çalışan bildirimleri, kira veya hizmet sözleşmeleri ve banka hareketleri düzenli takip edilmelidir.

Yabancı kurucular, muhasebe düzenini kuruluş işleminin dışında bırakmamalıdır. Kuruluş anındaki sermaye, banka hareketleri, fatura düzeni ve sözleşmeler daha sonra vergi ve uyum dosyasının temelini oluşturur.

11. Kurumsal Banka Hesabı ve KYC Dosyası

Bankacılık çoğu yabancı kurucu için en zor pratik aşamadır. Şirketin ticaret siciline tescil edilmiş olması, banka hesabının otomatik açılacağı anlamına gelmez. Banka, faaliyet amacı, nihai faydalanıcı, ortaklık yapısı, para kaynağı, beklenen işlem hacmi ve destekleyici belgeleri inceleyebilir.

Yabancı ortaklı şirketlerde KYC dosyası özellikle önemlidir. Pasaportlar, şirket belgeleri, faaliyet açıklaması, sözleşmeler, sermaye kaynağı, vergi kaydı ve imza yetkisi açık değilse banka ek belge isteyebilir veya hesabı açmayabilir.

Bu nedenle kuruluş dosyası banka aşaması düşünülerek hazırlanmalıdır. Şirketin ne iş yapacağı, hangi ülkelerle çalışacağı, neden Türkiye’de banka hesabına ihtiyaç duyduğu ve ilk para hareketlerinin hangi sözleşme veya ticari gerekçeye dayanacağı belgelerle anlatılabilmelidir.

12. Yabancı Kurucular İçin Çalışma İzni ve İkamet Planlaması

Türkiye’de şirket kurmak, yabancı kurucuya otomatik olarak çalışma izni veya ikamet hakkı vermez. Şirket ortaklığı, çalışma, yönetim faaliyeti, ikamet amacı ve fiili Türkiye bağlantısı ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Kurucu Türkiye’de aktif olarak çalışacaksa çalışma izni kuralları incelenmelidir. Yalnızca ortak olmak, şirket adına günlük yönetim faaliyeti yürütmekle aynı hukuki sonucu doğurmayabilir. İkamet planı da şirketin gerçek faaliyeti, gelir, adres, vergi ve belge düzeniyle uyumlu olmalıdır.

Yabancı yatırımcılar kuruluşu göç planından bağımsız yaparsa şirket kurulmuş olsa bile kişisel statü bakımından beklenen sonucu alamayabilir. Bu nedenle şirket dosyası ve kurucunun Türkiye’deki kalış planı birlikte değerlendirilmelidir.

13. Kuruluş Sonrası Kontroller: Sözleşmeler, Fikri Mülkiyet ve Yönetişim

Yeni kurulmuş şirket yalnızca ticaret sicili kaydıyla tamamlanmış sayılmamalıdır. İlk sözleşmeler, genel şartlar, marka kullanımı, alan adı, yazılım veya hizmet sözleşmeleri, gizlilik düzenlemeleri, çalışan belgeleri ve ortaklar arası yönetim kuralları gözden geçirilmelidir.

Yabancı yatırımcı için kuruluş sonrası en önemli konu, şirketin ticari faaliyete hukuken düzenli başlamasıdır. Müşteri sözleşmeleri, tedarikçi anlaşmaları, fatura açıklamaları ve banka hareketleri şirketin faaliyet konusu ve vergi pozisyonuyla uyumlu olmalıdır.

Ortaklı yapılarda pay devri, oy hakları, müdür değişikliği, kar dağıtımı, rekabet yasağı ve çıkış mekanizması da erken aşamada planlanmalıdır. Bu konular çözülmeden şirket büyürse sonraki uyuşmazlık daha pahalı hale gelebilir.

14. Şirket Kuruluş Dosyalarında Kırmızı Bayraklar

Aşağıdaki uyarı işaretleri kuruluş öncesinde ele alınmalıdır: iş modeliyle uyumsuz şirket türü, açıklanamayan sermaye, belirsiz ortaklık yapısı, geniş fakat kontrolsüz vekaletname, yetersiz faaliyet adresi, banka KYC dosyasının eksik olması, imza yetkisinin açık kurulmaması ve yabancı belgelerde isim veya tarih tutarsızlığı.

Bir diğer risk, şirketin hızlıca kurulup temel hukuki soruların sonraya bırakılmasıdır. Şirket kurulduktan sonra ana sözleşme tadili, müdür değişikliği, adres değişikliği, banka dosyası revizyonu veya vergi/muhasebe düzeltmesi gerekebilir. Bunlar önceden planlanırsa kuruluş daha sakin ilerler.

Kuruluş dosyasında kırmızı bayrak bulunması şirket kurulamaz anlamına gelmez; ancak bu işaretler ödeme, imza, ortaklık ve banka aşamasına geçmeden önce hukuki olarak değerlendirilmelidir.

15. Legal Istanbul Şirket Kuruluş Dosyasını Nasıl Değerlendirir?

Legal Istanbul şirket kuruluş dosyalarını iş modeli, uygun şirket türü, yabancı ortak belgeleri, sermaye, adres, ana sözleşme, temsil yetkisi, MERSİS ve ticaret sicili adımları, vergi kaydı, banka KYC dosyası ve kuruluş sonrası hukuki ihtiyaçlar üzerinden inceler.

İncelemenin amacı yalnızca şirketin kurulup kurulamayacağını söylemek değildir. Amaç, şirketin tescilden sonra banka, vergi, sözleşme, çalışma izni, ikamet, lisans ve ticari faaliyet açısından kullanılabilir bir yapıya sahip olup olmadığını değerlendirmektir.

Yabancı kurucu için iyi hazırlanmış dosya; belgeleri, yetki zincirini, sermaye planını, banka açıklamasını ve ilk sözleşmeleri aynı ticari hikaye içinde tutar. Bu bütünlük kurulmadığında şirket tescil edilmiş olsa bile pratikte işlem yapması zorlaşabilir.

Başlıca kamusal referans noktaları Ticaret Bakanlığı, MERSİS, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ve resmi mevzuattır. Kaynaklar: Ticaret Bakanlığı, MERSİS, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi, Mevzuat.