Sınır dışı etme ve idari gözetim
Türkiye'de

01 / Hukuki çerçeve

Türkiye'de sınır dışı etme ve idari gözetim

Sınır dışı etme kararı ile idari gözetim kararı farklı hukuki konulara ilişkindir. Biri Türkiye'den çıkarılmayı, diğeri yabancılar hukukuna ilişkin işlemler sürerken kişinin tutulmasını konu alır. Her ikisi için de hukuki adım gerekebilir; ancak başvuru usulleri farklıdır.

Sınır dışı kararına karşı dava

53. madde uyarınca tebliğden itibaren yedi gün

İdari gözetime itiraz

Sulh ceza hâkimliğine ayrı başvuru

6458 sayılı Kanun temel kuralları düzenler. Sınır dışı etme kararı yürürlükte kalırken yabancı kişi geri gönderme merkezinden serbest bırakılabilir. Aynı şekilde, kişiyi sınır dışı edilmeye karşı koruyan dava süreci idari gözetimi kendiliğinden sona erdirmez. Hukuki danışmanlık her iki durumu da ele almalıdır.

Legal Istanbul; yabancılara ve ailelerine sınır dışı etme kararları, idari gözetimin incelenmesi, hukuki yardıma erişim ve serbest bırakılma sonrasında gereken adımlar konusunda danışmanlık sunar. Başlangıç noktası, verilen kararın kendisi, kişinin bulunduğu yer ve varsa tebliğ tarihidir.

Sınır dışı etme hazırlığı yapılıyorsa, bir çocuk etkileniyorsa veya tıbbi tedavi gerekiyorsa hemen belirtin. Danışmanlık almak için tüm belgeleri toplamayı beklemeyin. Hukuk bürosuna bilgi talebi göndermek, dava açılması anlamına gelmez ve süreyi korumaz.

02 / Hukuki hizmetler

Hukuki danışmanlık ve temsil

Yapılacak çalışma, kişinin koşullarına, mevcut kayıtlara ve sürecin aşamasına bağlıdır. Kararlaştırılan görevlendirmede hangi kararların ele alındığı açıkça belirtilmelidir.

Aile bireyleri önemli arka plan bilgileri sağlayabilir; ancak idari gözetim altındaki kişinin kendi anlatımı ve talimatları esas olmaya devam eder. Temsil için uygun yetkilendirme de gerekir. Müvekkille iletişim, tercüman desteği ve vekâletname düzenlemeleri duruma bağlıdır.

Görevlendirme başlamadan önce önerilen işi, ücretleri ve kapsam sınırlarını açıklarız. Yabancılar hukukuna ilişkin bir dosya, ceza savunmasını, tazminat talebini veya sonraki her başvuruyu kendiliğinden kapsamaz. Acil çalışma ve sürelerin takibine ilişkin sorumluluk açıkça teyit edilmelidir; yanıtlanmamış mesaj, kabul edilmiş görevlendirme değildir.

03 / Tedbirin belirlenmesi

Hangi karara karşı başvuru yapılmalı?

Tek bir olaydan birden fazla tedbir doğabilir. Kararın başlığı, kararı veren makam, hukuki dayanak ve tebligat kaydı, uygun başvuru yolunu belirlemeye yardımcı olur.

Bu merkezler genellikle geri gönderme merkezi olarak adlandırılır. Merkezin adı veya konumu tek başına kişinin hukuki durumunu ortaya koymaz. Uluslararası koruma usulü kapsamındaki idari gözetimin hukuki dayanağı, 57. madde uyarınca sınır dışı edilmek üzere idari gözetimden farklıdır.

Tahdit kodu, kararın tamamı veya ceza mahkûmiyetinin kanıtı değildir. Sunduğumuz giriş yasakları ve tahdit kodları hizmeti bu kayıtları ayrıca ele alır. İlgili her tedbir, kendi süresi ve amaçlanan hukuki başvuru yoluyla birlikte dosya değerlendirmesinde yer almalıdır.

04 / İlk bilgiler

Bir yakınınız tutuluyorsa

Önce kişinin tam adını, uyruğunu, doğum tarihini ve güncel konumunu doğrulayın. Pasaport veya yabancı kimlik numarası, kayıtları ayırt etmeye yardımcı olabilir. Nakil gerçekleşmişse ailenin ilk bildirdiği merkez artık doğru yer olmayabilir.

Sınır dışı etme kararının, idari gözetim kararının ve tebligat formlarının mevcut nüshalarını isteyin. Her belgenin ne zaman alındığını ve dil desteği sağlanıp sağlanmadığını kaydedin. Her sayfanın net fotoğrafı, birkaç kişi üzerinden iletilen eksik bir özetten daha yararlıdır.

Beklenen nakli, planlanan ayrılışı, zorunlu ilaçları, hamileliği veya uygun bakımdan yoksun bir çocuğu avukata bildirin. Acil sağlık ihtiyacı doğrudan sorumlu personele de iletilmelidir; hukuki evrak işlemleri tedavi talebini geciktirmemelidir.

İletişimlerin ve olayların kısa bir zaman çizelgesini tutun. Kimlik belgelerini ve sağlık kayıtlarını, herkese açık sosyal medya paylaşımları yerine kararlaştırılan özel bir kanal üzerinden paylaşın. Hazırladığımız havalimanında tutulmaya ilişkin yazı kişinin sınırda ülkeye kabul edilmediği durumlarda ortaya çıkan ek konuları ele alır.

05 / Kararın gerekçeleri

Sınır dışı etme nedenlerinin incelenmesi

54. madde, sınır dışı etme kararı verilebilecek durumları sıralar. Bunlar arasında yabancılar hukukuna ilişkin belirli ihlaller, sahte belgeler, izinsiz çalışma ve kamu düzeni veya güvenlik nedenleri bulunur. Kısa bir açıklamadan varsayımda bulunmak yerine, dayanılan fıkra ve olgular tam olarak kontrol edilmelidir.

Hukuki incelemede kaydın doğru kişiyle ilgili olup olmadığı, ilgili olguların doğruluğu ve yasal koşulların karşılanıp karşılanmadığı değerlendirilir. 55. maddedeki güvenceler ve geri gönderilme hâlindeki riskler de dikkate alınır. Sınır dışı etmeyi değerlendirmek için geçerli bir neden bulunması, kişiye özgü inceleme gereğini ortadan kaldırmaz.

Örneğin, tartışmalı bir kalış süresi ihlali için giriş tarihlerinin, izin sürelerinin ve başvuru kayıtlarının incelenmesi gerekebilir. Güvenlikle ilgili bir iddia, kanıtlar bakımından farklı sorular doğurur. Ceza davasında beraat önemli olabilir; ancak ayrı idari değerlendirme üzerindeki etkisi yine de incelenmelidir.

Türk vatandaşıyla evlilik, taşınmaz sahipliği veya Türkiye'de işletme sahibi olmak sınır dışı edilmeyi kendiliğinden engellemez. İlgili ailevi ve kişisel koşullar belgelenmeli ve makamın gerekçeleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Taşınmaz satın almak veya yeni başvuru yapmak, mevcut karara karşı süresinde hukuki yola başvurmanın yerini tutmaz.

06 / Tebligat ve dava usulü

Sınır dışı etme kararına karşı dava açılması

53. madde, idare mahkemesinde dava açmak için tebliğden itibaren yedi gün öngörür. Mahkemeye yapılan başvuru, kararı veren makama da bildirilmelidir. Bildirim, tebliğ yöntemi ve tebligata ilişkin olası uyuşmazlıklar gecikmeden incelenmelidir.

Kişi sınır dışı edilmeye rıza göstermedikçe 53. madde, dava açma süresi boyunca ve dava açılmışsa yargılama sonuçlanana kadar sınır dışı etmeyi engeller. Dava açıldığını ve makama bildirim yapıldığını gösteren kanıtları saklayın. Bu koruma, giriş yasağı davasına ilişkin ayrı kurallarla karıştırılmamalıdır.

İdare mahkemesinin bu usul kapsamında verdiği karar kesindir. Hak ihlaline dayalı sonraki başvurular ayrıca değerlendirilmelidir. Güncel kanun, mahkemenin karar verme süresini yalnızca avukatla iletişim kurulan güne değil, dosyanın tamamlanmasına ve gerekli usul işlemlerine bağlar.

Kaynak: 53. maddenin değiştirildiği düzenleme: 7533 sayılı Kanun, 36. madde, 19 Ekim 2026 tarihinde kontrol edilmiştir. Dava usulüne ilişkin eski özetler eksik olabilir.

07 / İdari gözetimin incelenmesi

İdari gözetimden serbest bırakılma başvurusu

Sınır dışı edilmek üzere idari gözetim, ceza yargılamasında verilen bir ceza değildir. 57. madde; kaçma riski, yabancılar hukukuna ilişkin belirli ihlaller ve kamu düzeni veya güvenlik kaygıları gibi konularla bağlantılı nedenler öngörür. Belirtilen neden ve kişinin tutulmasına devam edilmesinin gerekliliği, kişiye özgü inceleme gerektirir.

İdari gözetim altındaki kişi, yasal temsilcisi veya avukatı, sulh ceza hâkimliğine başvurabilir. Başvuru, idari gözetimin gerçek nedenlerini ele almalı ve bunların neden dayanaksız olduğunu, artık geçerli olmadığını veya hukuka uygun bir alternatifle karşılanabileceğini açıklamalıdır.

57. madde, hâkimin incelemesi için beş günlük süre öngörür. Bu, yasal inceleme süresidir; beş gün içinde serbest bırakılma vaadi değildir. Başvuru yapılması tek başına idari gözetimi durdurmaz. Olumlu karar, uygulanana kadar takip edilmelidir.

Hâkimin bu usul kapsamında verdiği karar kesindir. İdari gözetim koşulları sona erdiğinde veya değiştiğinde yeniden başvuru yapılabilir. Önceki gerekçelere bağlı olarak yeni bir sağlık raporu, doğrulanmış konaklama imkânı veya süreçteki gelişme önem taşıyabilir.

Serbest bırakılma, sınır dışı etme kararını kaldırmaz. Bu nedenle avukat, her şeyi kapsayan genel bir itirazdan söz etmek yerine, sınır dışı etmeye karşı ayrıca dava gerekip gerekmediğini ve açılıp açılmadığını açıklamalıdır.

08 / Süre ve inceleme

İdari gözetimin süre sınırları ve düzenli incelemeler

İdari gözetimde geçen süre önemlidir; ancak azami süre, kişinin mutlaka tamamlaması gereken asgari süre değildir. İdari gözetimin devamı, süreç boyunca gerekli olmalıdır.

Uzatma kendiliğinden gerçekleşmez. İlk kararı tekrarlayan genel ifadeler, fiilî durumla karşılaştırılarak incelenmelidir. İdari gözetim artık gerekli değilse 57. madde, uygulanacak alternatif yükümlülüklerle birlikte sona erdirilmesini gerektirir.

Bu sınırlar, 57. madde uyarınca sınır dışı edilmek üzere idari gözetime ilişkindir. Kontrol edilmeden ceza sürecindeki gözaltı veya tutukluluğa ya da uluslararası koruma usulü kapsamındaki idari gözetime uygulanmamalıdır. Merkezler arası nakil, tek başına hukuki dayanağı veya süreyi açıklamaz.

09 / İdari gözetime alternatifler

Serbest bırakılma sonrası adres ve bildirim koşulları

57/A maddesi, idari gözetime alternatifler öngörür. Bunlar arasında belirli bir adreste kalma, yetkili makamlara bildirimde bulunma, geri dönüş danışmanlığı, teminat ve elektronik izleme yer alır. Uygulanabilecek tedbir ve koşulları, kişiye özgü karara bağlıdır.

Serbest bırakılma önerisi uygulanabilir olmalıdır. Kişinin nerede kalacağının, düzenlemeyi kimin doğrulayabileceğinin ve bildirim yükümlülüklerinin nasıl yerine getirileceğinin açıklanması gerekebilir. Kira sözleşmesi tek başına kendiliğinden serbest bırakılma hakkı doğurmaz.

57/A maddesi kapsamındaki alternatif yükümlülükler yirmi dört ayı aşamaz. Bu, kişinin geri gönderme merkezinde yirmi dört ay tutulabileceği anlamına gelmez. İdari gözetimin süre sınırları ile gözetim dışındaki koşulların süresi farklı kurallardır.

Serbest bırakılma sonrasında yazılı koşulları edinin; bildirim yerini, tarihlerini ve izin verilen adresi netleştirin. Hastalık veya başka bir gerçek engel uyumu önlüyorsa destekleyici kanıtları saklayarak gecikmeden danışmanlık alın ve sorumlu makamla iletişime geçin. Usulü kontrol etmeden yükümlülüğü ihmal etmeyin veya adres değiştirmeyin.

Yükümlülüklere uyulmaması yeniden idari gözetime yol açabilir. Bu nedenle serbest bırakılma planı, yalnızca mahkeme kararının hemen doğurduğu sonucu değil, merkezden ayrılışı izleyen haftaları da kapsamalıdır.

10 / İletişim ve yardım

Avukata erişim ve adli yardım

59. madde; yakınlara, avukata, yasal temsilciye, notere ve telefon hizmetlerine erişim sağlar. İletişim kurmak zorsa merkezi, iletişim girişimini ve verilen yanıtı kaydedin. Avukat, uygun talebi ve sonraki hukuki adımları değerlendirebilir.

Kişi kendi koşullarını anlatabilmeli ve verilen danışmanlığı anlayabilmelidir. Tercüman ihtiyacı erken belirlenmelidir. Aile bireyinin özeti yararlı olabilir; ancak hassas olgular veya farklı talimatlar söz konusu olduğunda gizli iletişimin yerini almamalıdır.

Hukuki temsil masrafını karşılayamayan kişiler, geçerli koşullara tabi olarak ilgili barodan yardım isteyebilir. 57. madde, idari gözetime itiraz için hukuki yardımı özel olarak düzenler. Yargılama giderlerine ilişkin yardım ve avukat görevlendirilmesi ayrı değerlendirmelere tabi olabilir.

Mülteciler ve sığınmacılar için UNHCR'nin Türkiye'de adli yardıma ilişkin bilgilerine bakın. Adli yardım talebi, tek başına sınır dışı etme kararına karşı dava açma süresini korumaz.

Menşe ülke makamlarıyla iletişim düşünülüyorsa önce bu makamlara ilişkin korkularınızı avukata açıklayın. Bir yakına olağan görünen iletişim, koruma arayan kişi açısından güvenlik kaygısı yaratabilir.

11 / Kişiye özgü güvenceler

Sağlık, çocuklar ve geri gönderilme hâlindeki risk

4. madde, kişinin işkence veya koruma kapsamındaki nedenlerle yaşamına ya da özgürlüğüne yönelik tehditler gibi belirli ciddi tehlikelerle karşılaşacağı yere geri gönderilmesini yasaklar. Bu, genellikle geri göndermeme ilkesi olarak adlandırılır. 55. madde, sınır dışı etme nedeni bulunsa bile dikkate alınması gereken ek güvenceler içerir.

59. madde, ödeme gücü olmayan kişiler için acil ve temel sağlık hizmetlerini ve geri gönderme merkezlerindeki çocukların ihtiyaçlarını düzenler. Tıbbi kanıtlar, sağlık durumunun fiilî etkisini açıklamalıdır. Tedavi veya seyahat hakkında bilgi içermeyen bir tanı, önemli soruları yanıtsız bırakabilir.

Gerçek bir koruma talebi kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. Önceki başvurular, mülakatlar veya kararlar bildirilmelidir. Serbest bırakılma talebi, koruma başvurusunun veya sınır dışı etmeye karşı süresinde açılacak davanın yerini tutmaz.

Ciddi ve yakın risk devam ediyorsa avukatın, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruyu ve tedbir talebini değerlendirmesi gerekebilir. Bunların ayrı koşulları vardır; talep sunulması, sınır dışı etmeyi durduran karar olarak görülmemelidir.

Kaynaklar: 6458 sayılı Kanun, 4, 55 ve 59. maddeler; Anayasa Mahkemesinin tedbirlere ilişkin açıklamaları.

12 / Kanıtlar ve hazırlık

Hukuki değerlendirme için belgeler

Eldekileri sunun ve eksikleri belirleyin. Aile resmî dosyanın tamamını edinmeye çalışırken acil danışmanlık geciktirilmemelidir.

Asılları saklayın ve okunaklı kopyalar sunun. Tarihleri veya imzaları kesip çıkarmayın. Kayıtlarda farklı ad yazılışları veya pasaport numaraları varsa resmî belgeyi değiştirmek yerine aralarındaki bağlantıyı açıklayın.

Olguların kısa zaman çizelgesi, boşlukları belirlemeye yardımcı olur. Kişinin tanık olduğu olayları, başkasının aktardıklarından ayırın. Tercüme gerekebilir; ancak özgün dildeki kayıt da korunmalıdır. Hangi belgelerin resmî tercüme veya ek doğrulama gerektirdiğini avukat belirleyecektir.

13 / Dosyanın yürütülmesi

İlk incelemeden takibe

1. Durumu doğrulayın

   Kişiyi, konumu, kararları, tarihleri ve acil riskleri belirleyin.

2. Kapsamı kararlaştırın

   Talimatları, işlem yapma yetkisini ve acil adımlara ilişkin sorumluluğu teyit edin.

3. Hukuki başvuruyu hazırlayın

   Her konuyu ilgili usul ve destekleyici kanıtlarla eşleştirin.

4. Süreci takip edin

   Başvuruları, resmî bildirimleri, yeni kanıtları ve mahkeme kararlarını takip edin.

5. Sonucu inceleyin

   Uygulamayı, serbest bırakılma koşullarını ve devam eden kısıtlamaları kontrol edin.

Acil bir dosyada bu aşamalar örtüşebilir. Dava süresi, tüm arka plan belgeleri temin edilmeden işlem yapılmasını gerektirebilir. İzlenen yaklaşım, acil başvuruları daha sonra usulüne uygun olarak sunulabilecek kanıtlardan ayırmalıdır.

Her dosya numarasını kaydedin ve ilgili sürecin neleri kapsadığını açıklayın. Aile, başvurunun idari gözetimle mi, sınır dışı etmeyle mi yoksa başka bir konuyla mı ilgili olduğunu ve gerçekten karar verilip verilmediğini bilmelidir.

Sürecin tamamı için sabit bir bitiş tarihi yoktur. Kayıtlara erişim, tebligat, yargılama adımları ve uygulama süreyi etkileyebilir. Bilgilendirmeler, yasal inceleme süresini kesin serbest bırakılma tarihi gibi sunmadan mevcut aşamayı ve sonraki adımı açıklamalıdır.

14 / Ülkeden ayrılma belgeleri

Gönüllü geri dönüş ve imzaya sunulan belgeler

Tebellüğ belgesi, ifade ve gönüllü geri dönüş beyanı farklı amaçlara hizmet eder. Kişi, neyi imzalayacağına karar vermeden önce belgeyi ve sonuçlarını anlamalıdır. Gerektiğinde açıklama ve dil desteği isteyin.

Belge daha önce imzalanmışsa gecikmeden bir kopyasını sunun ve koşulları açıklayın. Teslim alındığını kaydeden imza, mutlaka geri dönüşe rıza anlamına gelmez. Aynı şekilde, rıza ifade eden bir belge de metni incelenmeden olağan evrak olarak geçiştirilmemelidir.

56. madde, yasal istisnalar saklı kalmak üzere uygun durumlarda ülkeden ayrılmak için on beş ila otuz gün tanır. Bu, herkes için geçerli bir ek süre değildir ve yedi günlük dava açma süresini uzatmaz. Gerçekten terke davet kararı verilip verilmediğini ve hangi koşulları içerdiğini kontrol edin.

Geri dönüş kişinin gerçek tercihi olsa da danışmanlık; kararı, gidilecek yeri, seyahat belgelerini ve gelecekteki olası giriş kısıtlamalarını kapsamalıdır. Rıza, bilgilendirmeye dayanmalı ve gönüllü olmalıdır. Baskı, yanlış anlama veya geri dönüş korkusuna ilişkin kaygılar kişi özelinde hukuki inceleme gerektirir.

15 / Devam eden hukuki konular

İkamet durumu, giriş kısıtlamaları ve masraflar

Serbest bırakılma önemli bir sonuçtur; ancak ikamet veya çalışma izni değildir. Devam eden sınır dışı etme kararını, koruma usulünü ve yazılı bildirim yükümlülüklerini kontrol edin. Hukuka uygun sonraki adım, kişinin gerçek statüsüne bağlıdır.

Mahkeme sınır dışı etme kararını iptal ettiğinde, kararın uygulandığı varsayılmamalı, kontrol edilmelidir. Ayrı giriş yasağı, izin reddi veya ceza yargılamasına ilişkin seyahat kısıtlaması devam edebilir. Sunduğumuz ikamet izni hizmeti ve giriş yasağı hizmeti bu ayrı konuları ele alır.

Ücretler, kararlaştırılan işi yansıtmalıdır. Belgelerin incelenmesi, merkezin ziyaret edilmesi, idari gözetime itiraz, sınır dışı etme davasının yürütülmesi ve hak ihlaline dayalı sonraki başvurunun takibi farklı işler içerebilir. Tercümanlık, noter, tercüme ve yargılama giderleri, ilgili oldukları durumlarda ayrı belirtilmelidir.

Hukuk bürosuna ödeme yapılması, serbest bırakılmayı veya olumlu kararı satın almaz. Yabancılar hukukuna ilişkin cezanın ödenmesi de altta yatan sınır dışı etme veya giriş kısıtlamasını mutlaka kaldırmaz. Hukuka aykırı muamele sonrasında tazminat talebi, olguların, usulün ve sürelerin ayrıca değerlendirilmesini gerektirir.

Dosya kapatılmadan önce müvekkil; sonucu, devam eden yükümlülükleri, bekleyen başvuruları ve saklanacak belgeleri anlamalıdır. Açık bir yazılı açıklama, başarılı serbest bırakılmanın ardından bildirim tarihinin kaçırılmasını veya dayanaksız bir seyahat varsayımına güvenilmesini önlemeye yardımcı olur.

16 / Sık sorulan sorular

Sınır dışı etme ve idari gözetim hakkında sorular